De Dollard

image

Betwist gebied
Over het neutrale Zwitserland weten veel Amerikanen en Europeanen vaak weinig negatiefs te zeggen. Ik verwacht dat Nederland - na Zwitserland - op twee zal staan. Nederland als de trouwe bondgenoot en het geboorteland en herberg van het internationale recht. Internationale conflicten worden hier beslecht. Maar wie denkt dat het soevereine Nederland op het internationale toneel als conflictvrij wordt bestempeld heeft het mis. En nee, ik doel niet op het gekissebis met België over die uitdieping van de Westerschelde. Met een wijzend vingertje tracht Nederland Israël en de Palestijnen duidelijke, ondubbelzinnige en niet-betwiste (staats)grenzen af te laten bakenen - voor een toekomstige Palestijnse staat naast de Joodse staat - middels geforceerde onderhandelingen, maar onze eigen rijksgrens wordt ook betwist. Al gaat het maar om een klein gebied. Om precies te zijn gaat het om de staatsgrens tussen Nederland en Duitsland in de Dollard. Duitsland is van mening van de hele Dollard toekomt aan de Duitsers. Nederland denkt op haar beurt dat beide landen de Dollard tot hun grondgebied mogen rekenen en dat de grens bij Nieuw Statenzeil ligt.

Historisch kader
Duitsland beroept zich op de Leenbrief van 1464 om de plas water te claimen. De Graaf van Oost-Friesland verkreeg destijds van de Duitse keizer de hoogheid over zijn land en wel ‘von der Westeremse osterwards’. Een snelle vertaling: incluis de Eems. Volgens Nederland is die zogenaamde hoogheid in de Franse tijd vervallen en dus niet meer geldig. Beide gebieden behoorden na de inlijving tot Frankrijk. De keizer - die de hoogheid verstrekte - had geen bezit en eigendom meer. Duitsland is echter van mening dat zij de Dollard rechtmatig verkreeg en bezit ten gunste van Duitsland is gebleven. Ook het internationaal recht is middels jurisprudentie een mening toegedaan. Zii meent dat de grens op het midden van de vaargeul ligt. Geen praktische oplossing, maar tenminste een oplossing. De opinie lijkt eerder aan te sluiten bij de Nederlandse visie. Het is niet zo dat Nederland als vorm van compromis en toegeving aan de Duitsers enkel een deel van de Dollard claimt in plaats van het volledige gebied. Nederland is oprecht de mening toegedaan dat de grenslijn bij Nieuw Statenzeil ligt. Het conflict houdt al eeuwen aan; nochtans werd in 1960 een akkoord bereikt tussen beide landen. Bijzonder is trouwens dat het de enige staatsgrens is die door Duitsland wordt betwist na de Tweede Wereldoorlog.

Het onderhandelingsresultaat
In het licht van de onderhandelingen is het interessant om het eindresultaat van het akkoord tegen het licht te houden. Er is overeengekomen om geen overeenstemming te hebben. Het doel werd niet gehaald, maar de sfeer was goed. “Laten we het daar over eens zijn .” Een (handige) diplomatieke oplossing die maatwerk à la minute in het geval van conflicten mogelijk maakt, zonder enige toegevingen te doen ten aanzien van het eigen soevereine territoir. De basis is het Eems-Dollardverdrag.

Pragmatisch stechelen
De overeenstemming om geen overeenstemming te hebben houdt nu al 54 jaar stand. De status quo ten aanzien van de betwisting dus ook en dat leidt zo nu en dan ook tot problemen. Denk bijvoorbeeld aan de verdeling van de baten van de gaswinning in de Dollard en de regels die van toepassing zijn op de vis- en mosselvisserij. Vandaag de dag biedt het Europees recht - door de harmonisatie van wetgeving en supranationaal recht - enigszins handvatten, maar dat is niet in alle gevallen zo. Veelal kiezen Duitsland en Nederland voor gemeenschappelijk beheer in de Dollard. Er is een belangrijke rol weggelegd voor Rijkswaterstaat en de Duitse Wasserbauverwaltung. Zij voorzien samen in de waterhuishouding. Sinds de invoering van Natura 2000 heeft het conflict wel een gouden randje, want beide landen mogen nu kibbelen en onderhandelen over en zorgen voor een beschermd Natura 2000-natuurgebied. In 2012 werd er een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan het conflict. Duitsland plaatste windmolenpark Riffgat in de Dollard en Nederland is van mening dat de Duitse windmolen nu eigenlijk een Nederlandse windmolen is. De ene bouwt een huis in bezet gebied, de ander een windmolen.

Een jaar later vingen opnieuw onderhandelingen aan met Duitsland. Er kwam een akkoord over de uitgifte van vergunningen voor de bouw van windmolens, de winning van gas, olie, grint en zand, maar ook de manier waarop schepen worden begeleid naar de havens in beide landen staat op papier. Over een ding werd geen akkoord bereikt: over de Dollard, want van wie is nou toch dat mooi stukje natuur? Beide landen durven de onderhandelingen niet aan.

Strategische claim
Nederland wil geen aanspraak maken op de volledige Dollard. Duitsland wel. Nederland wil wel water bij de wijn doen, Duitsland niet. Maar waarom niet? Wat maakt de Dollard tot een gebied waar beide landen al eeuwen over bakelijen? In de eerste plaats is de claim van beide zijden historisch van aard. Er rust geen religieuze, culturele en/of imperealistische grondslag op de claim. De historische grondslagen staan niet meer op zichzelf. Er zijn twee argumenten toe te voegen aan de historische waarde en claim op het gebied. Beide argumenten zijn economisch van aard. Enerzijds heeft de Dollard heeft veel gas en grint in de bodem die beide landen willen winnen en anderzijds is de Dollard een belangrijke toegangspoort en vaarroute.

Mogelijke uitkomsten
Wat zouden mogelijke uitkomsten zijn bij finale geschilbeslechting?
1. Het grondgebied komt toe aan Nederland. Duitsland heeft niet langer soevereiniteit in (een deel van) het gebied.
2. Het grondgebied komt toe aan Duitsland. Nederland heeft niet langer soevereiniteit in (een deel van) het gebied.
3. Beide landen hebben soevereiniteit in een deel van het gebied. In deze oplossing wordt een definitieve staatsgrens getrokken. In feite is deze oplossing in lijn met de ‘agreement to disagree’ uit 1960.

En er is een vierde oplossing, die specialisten in het zeerecht eerder hebben aangedragen m.b.t. het conflict tussen Japan en China. Nederland en Duitsland zouden een gezamenlijke autoriteit in het leven kunnen roepen, die bestuur uitoefent in de Dollard en beide landen heerschappij geeft. In feite is daar nu sprake van. Er is geen autoriteit in het leven geroepen, maar middels een verdragsconstructie is er in casu een soortgelijke oplossing. De status quo blijft echter in stand.

Mogelijke oplossingen
Hoe kunnen ze tot een oplossing komen?
Beide partijen kunnen zelf tot een akkoord komen, maar dat lijkt weinig waarschijnlijk. Op basis van het internationaal recht – en in het bijzonder ook het zeerecht – kunnen ze een beroep doen op een justitiele instantie van de Verenigde Naties of bijvoorbeeld het Zeerechttribunaal. Beide partijen zullen dat gezien de economische en vriendschappelijke verhoudingen niet snel doen. Uiteindelijk geniet een compromis tussen beide partijen natuurlijk de voorkeur.

Er kan er maar een de winnaar zijn..
Duitsland zet hoog in. Zij claimt de volledige Dollard. Bij een mogelijk compromis ontkomt Duitsland er niet aan dat zij gebied in gaat leveren ten gunste van Nederland, maar Nederland legde de grens bij eerdere onderhandelingen al in de Dollard, dus de kans dat Nederland gebied gaat inleveren op de huidige beperkte claim is te verwachten. Duitsland lijkt er dan als winnaar – als je het zo mag noemen – uit te komen. Een tweede optie zou kunnen zijn dat soevereiniteit van de Dollard door het ene land wordt gecompenseerd met gebied in de Eems. De rivier die uitmondt in de Dollard werd in de Eerste Wereldoorlog middels landjepik bij Duitsland gevoegd. Nederland heeft destijds uit angst voor een Duitse inval niet tegengestribbeld. Een derde optie is een combinatie van beide mogelijkheden. In dat geval zou Duitsland bijvoorbeeld een groter gebied in de Dollard bezitte en behoudt Nederland beperkte soevereiniteit over een deel van de Dollard en Nederland zou dan compensatie genieten door een deel van de nu Duitse Eems toe te kennen aan Nederland. Compensatie in het Wadden- of Noordzeegebied lijkt weinig waarschijnlijk gezien de beperkte economische belangen die ermee zijn gemoeid en het recht op de vrije wateren - die door Nederlander Hugo de Groot op papier werden geschreven en ook vandaag de dag het uitgangspunt zijn voor het zeerecht – maakt het gebied weinig interessant.

Afsluiting
We zijn overigens niet de enige twee Europese landen die stechelen om een betwist gebied. Er zijn op dit moment maar liefst 21 betwiste gebieden in Europa. De meeste betwiste gebieden ontstonden na de vorming van nieuwe naties. Denk aan landen die ontstonden na het uiteenvallen van de Sovjet Unie en Joegoslavië, maar tegelijkertijd zijn er ook betwiste gebieden die al eeuwen onderwerp van geschil zijn. Denk daarbij aan Gibraltar en Rockal. Zowel in Gibraltar en Rockal zijn het Verenigd Koninkrijk betrokken partij en in het geval van Rockal morrelen ook de Scandinavische verzorgingsstaten mee. Het conflict lijkt misschien eenvouding, maar het feit dat er 54 jaar na de ‘agreement to disagree’ nog geen oplossing is gevonden voor het geschil duidt de onwil en complexiteit aan. Overigens hebben beide landen ook geen tijd voor het vinden van een oplossing, want beide landen hebben het druk, heel druk. Voor eind april moeten de Staat Israël en de Palestijnen een akkoord hebben bereikt over de grenzen tussen Israël en een toekomstige Palestijnse staat. Nederland en Duitsland zullen dat nog wel even benadrukken en nemen daar rustig de tijd voor. Daar gaat je internationale geloofwaardigheid.

De ziel van Afrika

image

'Wie een ideaal uitdraagt, is verdacht. Niets en niemand is nog geloofwaardig.' Deze woorden sprak Désanne van Brederode op 7 april tijdens de 7e Martin Luther King lezing op de VU. Tijdens deze lezing stond het gedachtegoed van de geweldloosheid en rechtvaardigheid centraal.

Als voorbereiding op onze reis naar het land van Mandela en Tutu moeten we iets weten over de ziel van Afrika. Het is de spirituele bakermat van geweldloos verzet en strijd tegen onrecht. In het meningencircus van Nederland zouden we veel kunnen leren van het geloof in Afrika. Alleen al door te leren luisteren en in stilte op onze opinie te reflecteren. Zoals je tegen geweld kunt strijden met geweldloosheid, zo wil ik tegen het meningencircus strijden door te zwijgen. Dit is niet passief of slap, want niet spreken is ook spreken.

 

Lees verder

Samen sterk vooruit

‘Wat larpen is voor de fantasyfreak, zijn de formatieonderhandelingen voor de BKB Academicus’, schreef ik naar mijn mede-academici in de aanloop naar afgelopen zaterdag. Ik bleek het echter fout te hebben. Waar er bij het naspelen van een obscure veldslag uit de 16e eeuw geen slachtoffers te vinden zijn, maakten een aantal politici dit weekend een harde val.

De opzet van de dag was als volgt: alle academici hadden een personage en een partij toebedeeld gekregen. We moesten er voor zorgen dat we allen zo goed mogelijk uit de strijd kwamen, zowel onze partij als persoonlijk. Daarnaast had iedereen een persoonlijke geheime opdracht, die de gemoederen binnen de partijen zelf weer op scherp zetten. Twee ‘journalisten’ van de Volkskrant en de Telegraaf brachten de hele dag (gelekte) nieuwtjes naar buiten.

image

Academicus Marcel (Sybrand van Haarsma Buma) probeerde met ondergetekende (Mona Keijzer) tevergeefs wat extra spanning in het spel te brengen. 

Lees verder

MEET and DANCE in the streets of Joburg!

Over minder dan twee weken vertrekken we met de BKB academie naar Zuid Afrika. Hier spreken we met de Franse Alice Cabaret over stedelijke ontwikkeling in Johannesburg. Cabaret woont sinds 2011 in Joburg en werkte namens Propertuity aan de ontwikkeling van Maboneng Precinct.

Ook deed ze onderzoek naar voetgangersgebieden en publieke ruimte in de stad. De eerste reacties op haar onderzoek in de verschillende stadsdelen waren allemaal hetzelfde: “Nobody walks in Johannesburg”. “We can only walk in malls”. Of zelfs, “there are no streets in Johannesburg”. Toch gelooft Alice dat er een ‘paradigm shift’ aan de gang is. De roep om open, veilige en begaanbare publieke ruimtes in de stad wordt steeds groter. Opvallend is dat dit geluid niet enkel van één specifieke groep afkomstig is, maar te horen is in de townships, de noordelijke buitenwijken en de oorspronkelijke binnenstad van Joburg.

Om dit geluid kracht bij te zetten organiseerde ze afgelopen maand met GRIND, een NGO verbonden aan Propertuity, de ‘Bula Bustreet experience.’ Het concept is geïnspireerd door ‘Bula Buti’ een populaire traditie onder jonge Zuid-Afrikanen. ‘Harde muziek pompt uit hun open auto’s terwijl zij dansen, drinken en braaien.’

De intentie van Bula Bustreet is een andere blik te werpen op het gebruik van publieke ruimtes in de stad. ‘Voetgangers en inwoners worden zo herinnerd aan het feit dat de straat van iedereen is en een platform kan zijn voor positieve ontmoetingen, gedeelde ervaringen en gratis plezier.’

De sessie Onderhandelen eindigt vandaag met het kabinet Rutte III: VVD / D66 / CDA / CU/SGP. Onder het motto “samen sterk vooruit” gaan zij fictief aan de slag met een begrotingsplan voor de komende 4 jaar. In het akkoord vinden we een Kattenbelasting en greencard voor kenniswerkers in de EU. Oud-Hollandse tradities worden belastingvrij, en de Elfstedentocht komt op de Werelderfgoedlijst. De BTW op boeken gaat naar 0% en we krijgen een gekozen burgemeester. Wat een dag! Hoge resolutie

De sessie Onderhandelen eindigt vandaag met het kabinet Rutte III: VVD / D66 / CDA / CU/SGP. Onder het motto “samen sterk vooruit” gaan zij fictief aan de slag met een begrotingsplan voor de komende 4 jaar. In het akkoord vinden we een Kattenbelasting en greencard voor kenniswerkers in de EU. Oud-Hollandse tradities worden belastingvrij, en de Elfstedentocht komt op de Werelderfgoedlijst. De BTW op boeken gaat naar 0% en we krijgen een gekozen burgemeester. Wat een dag!

Vandaag is het zo ver: het kabinet is gevallen. We zijn opgedeeld in verschillende politieke partijen, en gaan met elkaar onderhandelen om een plek in het kabinet te veroveren. Dat wordt zo makkelijk nog niet. We komen, met onze verschillende doelen en verlangens, recht tegenover elkaar te staan. En wie wint er dan?
Het doet mij denken aan het gesprek dat ik afgelopen week hoorde op woord.nl, tussen Theo van Gogh en Ischa Meijer. Twee mensen die het over alles oneens zijn, elkaars politiek verachtelijk vinden, en desondanks een gesprek met elkaar aangaan, elkaar proberen te begrijpen (en, natuurlijk, elkaar verbaal tot moes te slaan).


Ik ben benieuwd hoe dat vanmiddag gaat. En garde! Hoge resolutie

Vandaag is het zo ver: het kabinet is gevallen. We zijn opgedeeld in verschillende politieke partijen, en gaan met elkaar onderhandelen om een plek in het kabinet te veroveren.

Dat wordt zo makkelijk nog niet. We komen, met onze verschillende doelen en verlangens, recht tegenover elkaar te staan. En wie wint er dan?

Het doet mij denken aan het gesprek dat ik afgelopen week hoorde op woord.nl, tussen Theo van Gogh en Ischa Meijer. Twee mensen die het over alles oneens zijn, elkaars politiek verachtelijk vinden, en desondanks een gesprek met elkaar aangaan, elkaar proberen te begrijpen (en, natuurlijk, elkaar verbaal tot moes te slaan).


Ik ben benieuwd hoe dat vanmiddag gaat. En garde!

Ruud Lubbers was een meester in het formuleren van onduidelijke uitkomsten. Lubbers had geen dubbele agenda, maar had heel veel agenda’s. Maar hij was wel de meest creatieve premier; hij kwam steeds met het ‘c’-idee.

Jaap van der Ploeg

De coalitie nu, PvdA en VVD, doet aan uitruilen, níet aan compromissen. Door dat uitruilmodel valt het vertrouwen weg. Als de ene partij ‘a’ vindt en de andere partij ‘b’, is het het mooist als ze samen tot oplossing ‘c’ komen. Ik denk dat dat de tegenstellingen in de samenleving vermindert, in plaats van dat mensen nu zeggen ‘de VVD voert een PvdA-beleid uit of andersom’.

Jaap van der Ploeg